يونانى به عربى . مجموعه بيت الحكمه با كتاب‌هاى اهدايى حاكمان عرب و غير عرب به مركز خلافت اسلامى و آنچه با قيمت‌هاى گزاف خريدارى مىشد توسعه يافت ، به‌علاوه ، مأمون افرادى ، از جمله يوحنا بن ماسويه و حنين بن اسحاق را براى يافتن كتاب‌هاى كمياب به شهرهاى روم فرستاد . مأمون ميراث يونانيان ، هنديان ، ايرانيان و عرب را يك جا گرد آورد و به منظور غنىتر ساختن اين مجموعه ، پاره‌اى از اسناد و اشعار دورهء جاهليت و خطوط و نامه‌هاى قبل از اسلام را نيز بدان افزود . از شمار آثار گردآمده در بيت الحكمه اطلاع چندانى در دست نيست . جرجى زيدان در ارقامى كه براى مجموعه كتابخانه‌هاى معظم تمدن اسلامى ارائه مىدهد بالاترين برآورد را كه رقم شگفت‌آور چهار ميليون جلد است براى مجموعه كتابخانه بيت الحكمه ذكر مىكند كه اغراق‌آميز به‌نظر مىرسد . به گفته برخى نويسندگان ، مجموعه اين كتابخانه را به‌سختى مىتوان بالغ بر يك ميليون جلد تخمين زد . براى مجموعه كتابخانه بيت الحكمه فهرستى تدوين شده بود كه ابو على مسكويه در « جاويدان خرد » از آن ياد كرده و بىترديد قديم‌ترين فهرست كتابخانه‌اى معتبر در جهان اسلام است . ترجمه و نقل مطالب كتاب‌هاى گردآمده به زبان عربى ، از اساسىترين فعاليت‌هاى بيت الحكمه بشمار مىآمد ، و مترجمان برجسته و ماهرى كه مأمون استخدام كرده بود آثار جمع‌آورى شده به زبان‌هاى يونانى ، رومى ، قبطى ، سريانى ، هندى و پهلوى را ترجمه كردند . از مترجمان نامور بيت الحكمه اين افراد شايان ذكرند : يحيى بن بطريق ،